Marcel van Silfhout

Marcel van Silfhout (1968, Oosterbeek) is een Nederlands onderzoeksjournalist, auteur en agrarisch ondernemer. Hij specialiseerde zich als journalist in complexe dossiers op het gebied van voedselveiligheid, publiek toezicht en infrastructuur, en verwierf landelijke bekendheid met zijn boeken over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Fyra-treinfiasco. Naast zijn journalistieke werk is hij initiatiefnemer van GraanGeluk, een agroecologisch landbouwinitiatief gericht op de terugkeer van historische graanrassen op de Veluwezoom. Van Silfhout typeert zichzelf als “boernalist” — een combinatie van boer en journalist.

Profiel

Journalistieke loopbaan

Van Silfhout werkte als journalist voor regionale en landelijke mediaorganisaties, waaronder het Utrechts Nieuwsblad en de GPD-dagbladen (Geassocieerde Pers Diensten). Als televisiejournalist was hij verbonden aan:

• Zembla (VARA) — het toonaangevende Nederlandse onderzoeksprogramma
• KRO Reporter — onderzoeksjournalistiek van de KRO
• De Ombudsman (VARA) — consumentenprogramma
• Uitgesproken (VARA) — opinie en actualiteit

Zijn journalistieke specialisaties ontwikkelden zich rond voedselveiligheid, publiek toezicht, infrastructuur, openbaar bestuur en risicobeheersing. Kenmerkend voor zijn werkwijze zijn grondige dossieranalyse, uitgebreid bronnenonderzoek en de reconstructie van structurele tekortkomingen binnen publieke en private instellingen.

Sinds 2013 werkt hij als zelfstandig onderzoeksjournalist, ook als columnist en analist voor Follow the Money en als bijdrager aan het platform Joop (BNNVARA). Hij is lid van de Raad van Bestuur van de VVOJ (Vereniging voor Onderzoeksjournalisten in Vlaanderen en Nederland) en schrijft internationaal, onder meer voor de Oman Tribune.

Publicaties

Kookkaravaan: smaakroute door Marokko (2011)

Van Silfhout schreef dit reisboek samen met Yassine Nassir (recepten en verhalen) en Annelies Dollekamp (fotografie), gebaseerd op een reis die het drietal maakte door Marokko. Het boek werd uitgegeven door Zilverstermedia in Oosterbeek (ISBN 9789090261454, 277 pagina’s).

Kookkaravaan werd in 2011 verkozen tot Nederlands Kookboek van het Jaar. In 2012 ontving het boek een onderscheiding bij de Gourmand World Cookbook Awards in Parijs in de categorie Best Cookbook for the Netherlands. In 2012 verscheen ook een kinderversie: Kookkaravaantje (ISBN 9789081936804).

Uitgebeend: hoe veilig is ons voedsel nog? (2014)

In maart 2014 publiceerde Van Silfhout dit onderzoeksjournalistieke boek over de geschiedenis en toestand van de Nederlandse voedselveiligheid. Het boek reconstrueert hoe de Keuringsdienst van Waren en de Rijksdienst voor de Keuring van Vee en Vlees (RVV) door opeenvolgende bezuinigingsrondes en reorganisaties werden afgebroken, en hoe uit deze instellingen de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ontstond die met structureel onderbezetting functioneerde.

Belangrijkste bevindingen:
– Het personeelsbestand van de NVWA en haar voorgangers daalde van circa 3.700 naar 2.175 fte in de loop van een decennium
– De overdracht van voedseltoezicht van Volksgezondheid naar Landbouw en Economische Zaken creëerde belangenconflicten
– Tekortkomingen in het slachthuistoezicht, Q-koortsaanpak en detectie van de paardenvleesaffaire werden gedocumenteerd
– Het boek steunt op meer dan zestig bronnen, waaronder oud-ministers Cees Veerman (CDA) en Laurens-Jan Brinkhorst (D66)

Maatschappelijke impact: De publicatie leidde tot brede berichtgeving in De Volkskrant, De Telegraaf en het Parool, tot een officiële kabinetsreactie, en — in combinatie met politieke druk — tot het terugdraaien van een geplande aanvullende bezuiniging van €30 miljoen op de NVWA en de toekenning van 160 extra formatieplaatsen. Van Silfhout verscheen vervolgens meerdere malen voor een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over voedselveiligheidsbeleid, onder meer op 3 februari 2016. Sindsdien wordt hij regelmatig geraadpleegd als onafhankelijk deskundige door parlementariërs, media en buitenlandse voedselveiligheidsorganisaties.

De Ontsporing: het fiasco Fyra (2014)

In december 2014 verscheen dit boek, geschreven samen met Andries van den Berg van vakbond FNV Spoor, dat het boek mede mogelijk maakte. Het reconstrueert hoe het Fyra-project — de hogesnelheidstrein op de HSL-Zuid — uitgroeide tot een van de grootste infrastructurele debacles uit de recente Nederlandse geschiedenis.

Belangrijkste bevindingen:
– Interne documenten tonen aan dat EU-regelgeving géén openbare aanbesteding van de HSL-Zuid-concessie verplichtte — een projectdirecteur schreef intern: “Er zijn geen geldende Europese richtlijnen die verplichten tot openbare aanbesteding” — terwijl ministers dit publiek anders voorstelden
– NS won de concessie met een bieding van €178 miljoen, wat neerkwam op circa €20 miljoen per trein — ver onder de kostprijs van vergelijkbare ICE- of TGV-materielen
– AnsaldoBreda’s Fyra-trein werd geselecteerd door eliminatie op basis van budget, niet op kwaliteit
– Het boek bevat interviews met spoorwegdirecteuren, medewerkers, topambtenaren en vertrouwelijke interne documenten
– Oud-NS-president Jan Timmer stelde dat het boek “dieper gaat dan de parlementaire enquête”

Voor Follow the Money schreef Van Silfhout vervolgens een dagelijkse analyse van de parlementaire Fyra-enquête en een afsluitende reconstructie waarin hij aanvullende tekortkomingen in het eindrapport identificeerde — met name de onbeantwoorde vraag naar de rol van de marktliberaliseringsideologie als structurele oorzaak van het fiasco. Het FTM Fyra-dossier is toegankelijk via ftm.nl/dossier/het-fyra-debacle.

GraanGeluk

GraanGeluk is een agroecologisch landbouwinitiatief dat Van Silfhout in 2017 oprichtte, formeel vastgelegd als Stichting GraanGeluk (KvK 80611893, Arnhem, registratie 7 juli 2019). De stichting richt zich op de herintroductie van historische graanrassen op de Veluwezoom, met als doel bodemkwaliteit, biodiversiteit en regionale voedselketens met elkaar te verbinden.

Werkwijze en schaal

GraanGeluk startte in 2017 met één hectare op de Wageningse Berg. In 2018 volgde uitbreiding naar Landgoed Quadenoord (6 ha). In 2024 telde het initiatief circa 100 hectare verspreid over 25+ locaties in Gelderland, Noord-Holland, Groningen en Noord-Brabant: 20 ha in directe pacht, de rest via partnerschappen met gangbare en biologische boeren en de coöperatie Land van Ons.

Gewassen

GraanGeluk werkt uitsluitend met historische rassen die zijn aangepast aan de lokale bodemomstandigheden:

Producten en partners

De oogst wordt verwerkt tot regionaal brood (in samenwerking met bakker Tom van Otterloo, Arnhem), streekbier (via Stadsbrouwerij Wageningen, winnaar van de Brussels Beer Challenge) en graanaandelen voor particuliere “graandeelhouders”. GraanGeluk beheert daarnaast de stadsbroodbakkerij Bakkerista in het centrum van Arnhem. De stichting werkte samen met o.a. Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Natuurbalans, de gemeenten Renkum, Wageningen en Arnhem, en ontving subsidie van het EU Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling en de Provincie Gelderland.

In 2024 werkten zes kernmedewerkers plus elf bakkersmedewerkers bij GraanGeluk.

Erkenning

GraanGeluk ontving de Gouden Mispel van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap voor de bijdrage aan het herstel van historische graandiversiteit in het Nederlandse cultuurlandschap.

Concept Natuurlijk Agrarisch Beheer (NAB)

Vanuit zijn landbouwpraktijk ontwikkelde Van Silfhout het concept Natuurlijk Agrarisch Beheer (NAB): een alternatief model voor het bestaande Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb). Zijn kernstelling is dat samenleving en overheid boeren structureel zouden moeten vergoeden voor de ecosysteemdiensten die zij leveren — biodiversiteit, bodemkwaliteit, landschappelijke waarde, waterbeheer — in plaats van subsidieregelingen te baseren op braaklegging of randen. Dit pleidooi verbindt zijn journalistieke achtergrond in publieke governance met zijn landbouwpraktijk op de Veluwezoom.

Referenties

• VVOJ auteursprofiel: vvoj.org
• Journalismfund Europe: journalismfund.eu
• Follow the Money — auteurspagina en Fyra-dossier: ftm.nl
• GraanGeluk: graangeluk.nl
• SP-interview: “De voedselinspectie is uitgebeend” — sp.nl
• Nieuwe Oogst (2024): “Graanpionier timmert met GraanGeluk op geheel eigen wijze stevig aan de weg” — nieuweoogst.nl